oops

Obyektga yo’naltirilgan dasturlash(OYD)

Obyekt nima?

Obyekt – obyektga yo‘naltirilgan dasturlash(OYD) texnologiyasining eng asosiy kalit tushunchasidir. Atrofga qarang, haqiqiy hayotdagi bir necha obyektlarni ko‘rishingiz mumkin: stol, uy, it, mushuk, televizor va h.k.
Ularning barchasining albatta hususiyatlari va bajaradigan vazifalari (funksiyalari) bor. Masalan, Mushuk hususiyatlari: rangi, qorni to’qligi, yoshi, jinsi; funksiyalari: ovqat yeyishi, myovlashi, yurishi, sichqon tutishi. Mashina hususiyatlari: tezligi, rangi, nomi, narxi; funksiyalari: yurishi, to’xtashi, oyna artgichlarining ishlashi, eshiklarning ochilib yopilishi va h.k. Bu kabi hayotiy misollarning hususiyatlari va funksiyalarini aniqlash OYD nuqtai nazaridan fikrlashning eng zo’r ko’rinishidir.
Bir daqiqaga to’xtang va hozirda atrofingizdagi biror narsalarni analiz (tahlil) qiling. Har bir obyekt haqida o’zingizga savol bering: “Bu obyektning qanday xususiyatlari bor?” , “Qanday vazifalarni bajaradi?” kabi. Va kuzatish natijalaringizni yozib oling, sezgan bo’lsangiz tuziladigan ro’yxat obyektning murakkabligiga qarab ko’payib boradi. Kompyuter indikatorining 2 ta xususiyati bor: o’chiq va yoniq; funksiyalari esa: yonish va o’chish. Bu barcha kuzatishlarni OYD dunyosiga o’tkazish mumkin.
concepts-object
Dasturlashdagi obyekt.
Dasturlashdagi obyekt (bundan keyin oddiygina obyekt deb ishlatiladi) ham haqiqiy hayotdagi obyektlarga o’xshash: Ular ham qandaydir xususiyatlar va bajaradigan funksiyalardan iborat bo’ladi. Obyektning xususiyatlari har xil dasturiy o’zgaruvchilardan iborat bo’ladi va ularning o’zgartirish uchun qandaydir funksiyalar bajariladi. Bunday funksiyalar bilan o’zgaruvchilarning holatini berkitish mumkin, ya’ni aynan o’sha o’zgaruvchini tashqaridan o’zgartirish uchun albatta maxsus funksiyadan foydalanish kerak bo’ladi. Bu jarayon “Enkapsulyatsiya” deb atalib, OYDning eng muxim tushunchalaradan bir hisoblanadi. Hech e’tibor berganmisiz dorilarda ham shu termin ishalitladi, ya’ni kapsula (ustidan maxsus modda bilan o’ralgan dorilar), buni misolni Enkapsulyatsiya jarayoni esda yaxshi qolishi va tushunarli bo’lishi uchun keltirdim.
Mashinani tasavvur qiling,
concepts-object2Uni dasturlash obyekti sifatida modellashtiramiz:
Uning o’zgaruvchilari (hozirgi tezligi, qolgan yoqilg’isi va h.k) va uning funksiyalari (to’xtatish, tezlikni oshirish, rulni burish va h.k.). Bu yerda uning bakidagi yoqilg’isi yurishi tufayli kamayib boradi demak uning qiymatining o’zgarishi 0 dan bakning sig’imigacha bo’ladi yoki uning tezligi ham shu kabi aynan qaysidir funksiyalarning amalga oshirilishi orqali u ham 0 dan maksimal tezligigacha o’zgarishi mumkin. Bulardan tashqari mashinaning ba’zi xususiyatlari borki ular o’zgarmasligi mumkin, masalan rangi.
Demak, ko’rinib turiptiki mashina ham o’z navbatida bir necha mayda obyeklardan iborat bo’ladi. Va albatta ularni kodda yozganda ham alohida obyekt sifatida ifodalash kerak bu orqali nimalarga erishish mumkin:
  1. Qismlilik: Har bir obyektga tegishli bo’lgan kodlar alohida-alohida, boshqa obyeklarga bog’liq bo’lmagan holda boshqarish imkoniyatiga ega bo’lamiz. Bu hammasi emas, tasavvur qiling mashina obyektini ifodalovchi kodni bo’lmasdan faqat bitta faylda ifodaladik; bu esa murakkabligiga qarab yuzlab hatto minglab qatorli kod bo’lishi mumkin. Undan biror narsani topib-o’zgartrish ancha mashaqqatli bo’ladi.
  2. Qayta foydalanish: Yana boshqa plyus tarafi biz bo’laklagan mashinaning detallarini boshqa obyektlarda ham ishlatishimiz mumkin. Masalan, 2 xil mashina ularning shunday qismlari borki aynan bir xil, ana o’shalar uchun ikki marta alohida kod yozmasdan, bitta yozganimizni qayta ishlatishimiz mumkin.
  3. Uzib-ulanuvchanligi: buni tushunish uchun yuqoridagi misoldan foydlanamiz, aytaylik, mashinaning biror qismi ishlamayapti, xo’sh nima qilinadi? Shu qismni ishlab turgan boshqasiga almashtiramiz yoki tuzatamiz. Mashinaning biror kichikroq detali buzilsa, uni boshqa ishlab turgani bilan almashtirasiz yoki tuzatamiz lekin mashinani almashtirmaymiz.
Bu yuqoridagi ma’lumotlar yaxshi tushunarli bo’lmagan bo’lsa. Keyingi maqolalarda bularni kodlar bilan yozib tushuntirib boriladi.
manba: oddiy.blogspot.com
(2,284 marta o'qilgan, bugun 1 marta o'qildi)

O'xshash maqolalar:

  • Tokhir

    Boshlang`ich Developerlarga yaxshi va foydali maqola shu qatorda menga ham.
    Agar iloji bo`lsa shu maqolani amalda ya`ni videorolik va “kodlar” orqali tushintirsez nur ustiga a`lo nur bo`lardi. Oldindan Raxmat!

    • dasturchi.uz

      nasib qilsa, ona tilimizda tutorial’lar tayyorlash saytning asosiy yo’nalishlaridan, bu borada saytga tashrif buyuruvchilar ham o’z imkoniyatlaridagi yordamlarini taklif qilishsa yaxshi bo’lardi

  • Abdulla

    Rahmat, davom ettirilsa, bundan keyingi darajadagi darsliklar tayyorlansa yaxshi bo’lardi.