java

Java nima?

Java dasturlash tili va platforma
Java yuqori himoyalangan va obyektga yo’naltirilgan dashturlash tilidir.
Platforma: dastur bajarila oladigan ixtiyoriy apparat yoki dasturiy muhit platformadir. Javaning o`zini mahsus bajarilish muhiti – platformasi mavjud (JRE – Java Runtime Environment).

Javadan qayerda foydalaniladi?
Sun firmassining ma’lumotlariga qaraganda 3 mlrd. atrofidagi qurilmada javadan foydalaniladi.
Mana ulardan ba’zilari:

-Shaxsiy kompyuter dasturlari (Desktop Applications) – acrobat reader, media-player, antiviruslar va h.k.
-Web-dasturlar
-Korxona-tashkilotlar dasturlari (Enterprise Applications) – bank yoki ishlab chiqarishga oid dasturlar
-Mobil dasturlar
-Smart kartalar
-Robotlar
-O’yinlar

Asosiy konsepsiyalari:
Java quyidagi 5 maqsad uchun qurilgan, u shunday til bo’lishi kerakki:
1. Oddiy, obyektga mo’ljallangan, taqsimlangan va o’rganishga oson bo’lsin.
2. Mustahkam va xavsiz bo’lsin
3. Qaysidir qurilma platformasidan yoki uning arxitekturasidan mustaqil bo’lsin(ya’ni qaysidir platformaga tobe’ bo’lmasin).
4. Juda samarali bo’lsin.
5. Dasturlash tili uchun tarjimon(interpreter) yozish mumkin bo’lsin. Shuningdek dasturlash tili parallel ishlashni va dinamik tiplashda foydalanishni ta’minlay olsin.

Javada qanaqa dasturlar yoziladi: asosan 4 tipdagi
1) Standalone applications – Linux, Mac yoki Windowsga o`rnatib, kundalik ishladatigan dasturlarimiz: mp3 player, ofis, antivirus kabilar. Ular AWT, Swing yoki JavaFX texnologiyalari orqali tuziladi.

2) Web Applications – tarmoq orqali ishlovchi ixtiyoriy dasturlar. Eslatma: web dasturlar ikki qismdan, server tomon hamda klient tomon (brovzer) dan iborat. Javada faqat server tomoni uchun yoziladi. Bunda servlet, jsp, jsf kabi fundamental texnologiyalardan boshlab Spring, Play kabi freymworklar qo`l keladi. Umuman olganda brovzer uchun HTML, CSS hamda Java Scriptdan boshqa tilda yozib bo`lmaydi.

3) Enterprise Applications – bu dasturlar yirik salmoqqa ega bo`lib, odatda katta jabhalarda ishlatiladi. Banklar, tashkilotlar yoki astronomiya kabi sohalarda. Ular yuqori xavfsizlik, yuklamani (nagruzka) serverlarga teng taqsimlash (load balancing) yoki klasterlash (clustering – katta tizimdan xuddi yagona obyekt sifatida foydalanish) kabi sifatlarni talab qiladi. Javada bular bor.

4) Mobile Applications – Mobil qurilmalarga mos dasturlarni ham Javada yozish mumkin. Androiddan boshlab, Java ME (JME – Java Micro Edition) gacha. JME ga misol qilib, Nokia telefonlarimiz uchun ishlangan JAR o`yinlarni misol keltirish mumkin.

Java dasturlash tili – eng yaxshi dasturlash tillaridan biri bo’lib unda korporativ darajadagi mahsulotlarni(dasturlarni) yaratish mumkin. Bu dasturlash tili OAK dasturlash tili asosida paydo bo’ldi. OAK(ma’nosi eman daraxti) dasturlash tili 90-yillarning boshida Microsystems (hozirda Oracle nomidan ish yuritadi) tomonidan platformaga(operatsion tizimga) bog’liq bo’lmagan holda ishlovchi yangi avlod aqlli qurilmalarini yaratishni maqsad qilib harakat boshlagan edi. Bunga erishish uchun Sun hodimlari C++ ni ishlatishni rejalashtirdilar, lekin ba’zi sabablarga ko’ra bu fikridan voz kechishdi. OAK muvofaqiyatsiz chiqdi va 1995-yilda Sun uning nomini Java ga almashtirdi, va uni WWW rivojlanishiga hizmat qilishi uchun ma’lum o’zgarishlar qilishdi.
Java 1990 yillarda ishlab chiqarila boshlangan bo’lsa ham, uning birinchi versiyasi(Java 1.0 ) 1996 yil ommaga taqdim etilgan. Undan so’ng keyingi versiyalar sekin-astalik bilan chiqa boshladi:

  1. JDK Alpha va Beta (1995)
  2. JDK 1.0 (23 Yan, 1996)
  3. JDK 1.1 (19t Feb, 1997)
  4. J2SE 1.2 (8 Dek, 1998)
  5. J2SE 1.3 (8 May, 2000)
  6. J2SE 1.4 (6 Feb, 2002)
  7. J2SE 5.0 (30 Sen, 2004)
  8. Java SE 6 (11 Dek, 2006)
  9. Java SE 7 (28 Iyul, 2011)
  10. Java SE 8 (18 Matr, 2014)

Java Obyektga Yo’naltirilgan Dasturlash (OOP-object oriented programming, OOP) tili va u C++ ga ancha o’xshash. Eng ko’p yo’l qo’yildigan xatolarga sabab bo’luvchi qismalari olib tashlanib, Java dasturlash tili ancha soddalashtirildi.
Java texnologiyasi o’ta sodda, xavfsizlikni yuqori darajada ta’minlab bera oladigan, kuchli, to’la obyektga yo’naltirilgan dasturlash tili bo’lib, muhit (platforma)ga bo’liq bo’lmagan holda ishlaydi. U bilan xatto eng kichik qurilmalarga ham dasturlar yozish mumkin. Java texnologiyasi to’laligicha Javaning sintaksisi C++ ga asoslangan. Shuning uchun C++ tilini biladiganlar Javani oson o`rganishadi. Lekin undagi ko`pchilik xususiyatlar olib tashlangan. Masalan: Pointer(ko`rsatkich)lar bilan to`g`ridan to`g`ri ishlash, ya`ni Javada alohida ko`rsatkich tushunchasi yo`q. Operatorlarni qayta yuklash ham olib tashlangan. Yana eng muhimi, ishlatilmaydigan xotira (unreferenced objects) avtomatik tozalanadi. Buni Javadagi Garbage Collector (GC – chiqindi yig`ishtirgich) amalga oshiradi. C++ da bu destruktorlar orqali qo`lda (manual – ruchnoy) qilingan. Bundan tashqari Java har bir yangi versiyada bundan qulay imkoniyatlarni qo`shib kelmoqda. Ayni paytda oxirgi versiya 8-sidir. 2014-yil 18-martda ommaga e’lon qilindi.

G'ayratjon Rayimjonov
G'ayratjon Rayimjonov

G'ayratjon Rayimjonovning so'nngi maqolalari (hammasini ko'rish)

(1,170 marta o'qilgan, bugun 1 marta o'qildi)

O'xshash maqolalar: