sborka-kompov

Kompyuter yig‘amiz

k1Ushbu maqolada kompyuter yig‘ish bilan tanishib chiqamiz. Kompyuter bir nechta qurilma va platalardan tashkil topadi. Qurilmalarning har birini nimaga ishlatilishidan xabardor bo‘lsangiz, o‘zingiz bemalol kompyuter yig‘ib olishingiz mumkin. Kompyuterni yig‘ish, operatsion tizimni va ishlash uchun kerakli dasturlarni yuklash 1 soatdan 3 soatgacha vaqt olishi mumkin.

Kerakli asbob va qurilmalar:

  • “Plyus”li “otvyortka”
  • Kompyuter korpusi (Case)
  • “Blok pitaniya” (agar korpusni o‘zida bo‘lmasa)
  • Ona plata (Mother board)
  • Protsessor (CPU)
  • Video karta (ona plataga biriktirilgan ham bo‘lishi mumkin) – tasvirni monitorga yetkazib berish uchun ishlatiladi.
  • Tezkor xotira – Operativ xotira (RAM)
  • Qattiq disk (HDD)
  • Tarmoq kartasi (agar kompьyuter tarmoqga ulanadigan bo‘lsa va ichki tarmoq kartasi bo‘lmasa)
  • Klaviatura
  • Sichqoncha
  • Monitor
  • Pilot
  • Operatsion tizim (Windows, Linux…) va kerakli dasturlar (MS Office, Open office…)

Diqqat! Kompyuter yig‘ish vaqtida elektr uskunalar bilan ishlash qo‘llanmalariga amal qiling.

Kompyuter yig‘ishda bir narsani esda tutingki, zamonaviy kompyuter qurilmalarini, hox bu ona plata, hox qattiq disk bo‘lsin bir-biriga noto‘g‘ri tarzda ulab qo‘yishni ilojisi yo‘q. Ya’ni, har bir qurilmani joylashtiruvchi “kaliti” bo‘ladi. Uni boshqachasiga kuch ishlatmasdan umuman ulab yoki joylashtirib bo‘lmaydi.

Kompyuterni tanlash:

  • Kompyuter qanday vazifani bajarishini aniqlashtirib oling. Uni narhi kompyuter qanday vazifani bajarishligiga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘liq. Word, Excel va shunga o‘xshash ofisda ishlatiladigan dasturlari bilan arzon “ofis kompyuteri” ham qiynalmasdan ishlay oladi. Turli xil og‘ir dasturlar, grafik dasturlar bilan ishlash uchun esa kuchli kompyuter yig‘ish kerak bo‘ladi. Albatta, uni narhi ham qimmat bo‘ladi.
  • Bo‘lajak kompyuterga qurilmalarni xarid qilishda sotuvchidan bu qurilmalar bir-biriga “sovmestimыy” ya’ni mos kelishini oldindan aniqlashtirib oling. Barcha qurilmalar, eng avvalo, kompyuterni korpusi va ona plata bilan mos keladigan bo‘lishi kerak.

Kompyuter yig‘ish qo‘llanmasi:

  1. Kompyuterni yig‘ishga iloji boricha kengroq joy toping. Sababi qurilmalarni bir-birini ustiga qo‘ymaslik lozim, hamda ularni yerga tushib ketish xavfidan xoli bo‘ladi. Bo‘sh joy va otvertkani tayyorlang.
  2. Yig‘ish jarayonini korpusdan boshlaymiz. Uni yon qopqog‘ini (ba’zi korpuslarni qopqog‘i korpusni to‘liq qoplagan bo‘ladi) oching. Shunda, korpusni ichidagi bo‘sh joy ochiladi.
  3. Korpusga kerakli qurilmalarni joylash uchun uni yonlamachasiga joylashtiring.
  4. Ona platani qutisini oching. Kompьyuterni barcha qurilmalari ona plataga ulanadi. Ona platani korpusni ichiga shunday joylashtiringki, uning bir uchidagi “razyom”lar korpusni orqa tarafidagi katta ochiq joyga to‘g‘ri kelsin. Korpusdagi bu ochiq joy aynan ona platani razyomlari korpusdan tashqi tomonga chiqib turishi uchun mo‘ljallangan. k3
  5. Korpusning mayda shuruplaridan foydalanib, ona platani korpusga mahkamlang. Ona platani korpusga to‘g‘ri joylashtirgan holatda, uni mahkamlash uchun mo‘ljallangan teshikchalari korpusni teshikchalariga to‘g‘ri keladi. k4
  6. Ona platadagi protsessor soketini himoya qopqog‘ini olib tashlang. Soketdagi “richag”ni ko‘taring va mahkamlash “plastinasi”ni oching. Protsessorni qutisidan ehtiyotkorlik bilan oling, bunda protsessorni faqat yonlaridan ushlang, undagi kontaktlarga qo‘l tekkizmang! Protsesorni ona platadagi soketga to‘g‘ri vertikal tarzda joylashtiring.
    k5
    Protsessor burchaklaridan birida chizilgan sariq chiziqchaga va soketdagi chiziqchalarga e’tibor bering. Bu chiziqchalar protsessorni soketga qay tarafdan joylashtirish kerakligini ko‘rsatadi.
    k6
    Bundan tashqari, protsessorni yon taraflarida chuqurchalar soketda esa bo‘rtib chiqgan do‘ngliklar mavjud. Bu o‘sha boya aytib o‘tgan protsessorni “kalit”i hisoblanadi. Protsessorni soketga joylashtiring. Mahkamlash “plastinasi”ni yoping va “richag”ni joyiga tushiring.
  7. Endi esa, protsessorni ustiga kuler (ventilyator)ni mahkamlab  joylashtirish kerak. Protsessor soketini atrofidagi 4 ta teshiklarga e’tibor bering.  Kulerda ham 4ta “oyoq” borligini ko‘rasiz. Kulerni protsessorni ustiga shunday joylashtiringki, uning oyoqlari ona platadagi shu teshikchalarga kirsin. Keyin ularni ketma-ket sekin bosib chiqiladi. Har bir oyoqchani bosib kirgazilganda ovoz eshitasiz. Kulerni yaxshilab joylashganligiga,  e’tibor bering. Uni  bir ikki qimirlatib ko‘ring. Kuler protsessorni ustida mahkam turishi va ularni orasida hech qanday “zazor” bo‘lmasligi kerak. Endi esa kulerdan chiqqan simni ona platadagi CPU-FAN dab nomlangan “raz’em”ga ulanadi.k7k8
  8. Endi ona plataga tezkor xotira (RAM)ni joylashtiramiz. Tezkor xotirani ham faqat yonlaridan extiyotkorlik bilan ushlash lozim. Ona platada xotira uchun 2,3,4 yoki undan ham ko‘p “gnezdo” bo‘lishi mumkin. Xotirani  eng birinchi “gnezdo” (protsessorga eng yaqini) ga ulaymiz.  Avval xotira joylashadigan gnezdodagi  ikki oq rangli ushlagichlarni orqa tomonga itarib ochamiz. Xotirani ona plataga kiradigan past tarafiga e’tibor u bir nechta bo‘limlarga bo‘linganligini ko‘rasiz. Ona platadagi xotira “gnezdo”si ham bo‘limlarga bo‘lingan. Demakki, xotirani noto‘g‘ri kirgazib bo‘lmaydi. Xotirani ikki tarafidan “gnezdo”ga o‘rta kuchda kirgazilsa yon tomondagi ikkita oq ushlagichlar xotirani ustidan “ushlab” olgan holatga keladi.k9
  9. Endi kompyuter korpusiga “blok pitaniya”ni joylashtiramiz. k10
  10. Korpusni orqa tomonidan unga “blok pitaniya”ni shuruplar yordamida mahkamlaymiz.k11
  11. Endi “blok pitaniya”dan chiqgan, ona plata va protsessorga tok beruvchi simlarni (24 va 4 “pin”lik), ona platadan ulaymiz.k12k13
  12. Korpusga qattiq diskni joylashtiramiz va shuruplar bilan korpusga maxkamlaymiz.k15
  13. Qatitq diskga ikkita sim ulaymiz. Biri “blok pitaniya”dan chiqqan tok beruvchi sim, ikkinchisi (ko‘p hollarda ko‘k yoki qizil rangli) ona plataning SATA-portiga ulanadigan, ma’lumot almashinuvi uchun ishlatiladigan sim. Bu yerda, “blok pitaniya”dan chiqqan tok beruvchi SATA-simini ulashda e’tiborli bo‘ling. Uni ham o‘z “kaliti” mavjud. Konnektorga yaxshilab qaralsa, u o‘girilgan “g” xarfini eslatadi. Qattiq diskdagi port ham xuddi shu shaklda. Agar konnektor qiyshiq ulansa  ish paytida qisqa tutashuv (zamikaniya) bo‘lib, qattiq disk ishdan chiqishi mumkin.k15
    k16
  14. Korpusni oldi qismidan qopqog‘ini ochib, uni o‘rniga DVD Rom qurilmasini o‘rnatamiz. k18
  15. DVD ni korpusga shuruplar yordamida mahkamlaymiz. k19
  16. Korpusni ichki qismidan DVD Rom ni ona plataga ulaymiz. Unga ham xuddi qattiq diskga o‘xshab ikkita shnur ulanadi. Biri SATA, ikkinchisi “blok pitaniya” shnuri. Xuddi shu tarzda, kompyuterga yana boshqa qattiq disk yoki DVD qurilmasini ulash mumkin.k20
  17. Korpusning oldingi paneliga tegishli bo‘lgan mayda simchalarni, ona platadagi o‘z maxsus “razyom”lariga ulaymiz. Korpus va ona plata ishlab chiqaruvchi korxonalar ko‘p hollarda bir xil standartlarni ishlatishadi. Shuning uchun har bir simni uchidagi va uning ona platadagi o‘z “razyom”idagi yozuvlari to‘g‘ri keladi. Shu yerda “markirovka”ni eng ko‘p tarqalgan turini misol keltiramiz:
    HDD-LED – Korpusni oldi tomonidagi qizil chiroqcha. Qattiq disk ishlashini ko‘rsatib turish uchun mo‘ljallangan (qizil-oq rangli simchalar).
    PWR-LED – Korpusni oldi tomonidagi yashil, ko‘k yoki qizil rangli chiroqcha. Kompyuterda tok borligini ko‘rsatadi. (yashil-oq rangli simchalar)
    PWR-SW – Kompyuterni o‘chirish/yoqish tugmasi (olovrang-oq rangli simchalar)
    RESET-SW – Kompyuterni “perezagruzka” qilish tugmasi (qora-oq rangli simchalar)
    SPEAKER – Dinamik (sariq oq rangli simchalar) k21
  18. Agar tashqi video-karta ishlataman desangiz uni ulash vaqti keldi. Buning uchun avval, video-karta sloti ro‘parasidagi korpusni orqa tarafidagi temirchani olib tashlanadi.k22
  19. Endi video-kartani ona platadagi o‘z slotiga (video-kartani turiga qarab, PCI-E yoki AGP) joylashtiramiz. Shunda video-karta ona plataga to‘g‘ri kirgazilsa,  u mahkamlanib qoladi va tovush eshitiladi.k23
  20. Video-kartani yechib olmoqchi bo‘lsangiz uni “sloti”dagi ushlab turuvchi kalitini yechishni unutmang.
    k24
  21. Xuddi shunga o‘xshab, taroq kartasini ona platani PCI portiga o‘rnatamiz. Albatta, avval korpusni orqa tarafidagi temirchani olib tashlanadi.k25
  22. Shuning bilan, kompyuterni asosiy qismini yig‘ib bo‘ldik. Lekin korpus qopqog‘ini yopishga xali shoshmay turamiz. Endi korpusga periferiya qurilmalarini ulaymiz. Qurilmalarni korpusni orqa qismidagi “gnezdo”larga ulanadi.k26
  23. Klaviaturani binafsha rang, sichqonchani esa yashil rangli portga ulaymiz. Klaviatura va sichqonchalarni USB-portiga ulanadigan turlari ham mavjud.k27 k29 k28
  24. Endi monitorni ulaymiz. Uni katta ko‘k rangli “shteker”ini, korpusni orqa tarafidagi ko‘k rangli VGA portiga ulanadi.k30
  25. Shnurni ikkinchi uchi monitorga ulanadi.k31
  26. Yashil rangli kichik portga naushnik yoki kolonkalar ulanadi. Qizil rangligisiga esa mikrofon. Tarmoq kartasini ham o‘z portiga ulanadi.k32
  27. Endi “blok pitaniya”ni pilotga, pilotni esa “rozetka”ga ulaymiz. Monitorni ham tok beruvchi simini pilotga ulaymiz. Ba’zi “blok pitaniya”larni orqasida o‘chirib yoquvchi tugmachasi ham bo‘ladi. Bu holda, uni  bosib, | xolatiga keltiramiz. Korpusni oldidagi yoqish tugmasini bosamiz va monitorni ham yoqish tugmasini bosamiz. Shunda kompyuter to‘g‘ri yig‘ilgan bo‘lsa, dinamikdan bir marta “bip” degan  tovush chiqadi va monitorda tasvir paydo bo‘ladi. Mana endi korpusni qopqog‘ini yopib, kompyuterga kerakli Operatsion Tizimni va qolgan dasturlarni o‘rnatish mumkin.k33
(5,383 marta o'qilgan, bugun 1 marta o'qildi)

O'xshash maqolalar: